oikotourismos_agrinio

Οικοτουρισμός

Λίμνη Τριχωνίδα

Η μεγαλύτερη και κατά πολλούς γραφικότερη λίμνη της Ελλάδας, η λίμνη Τριχωνίδα, βρίσκεται στην καρδιά της Αιτωλοακαρνανίας. Η Τριχωνίδα έχει επιφάνεια 95 τ.χμ., μέγιστο μήκος 19 χλμ., πλάτος 6 χλμ., περίμετρο 58 χλμ. και μέγιστο βάθος τα 58 μέτρα. Το οικοσύστημα της λίμνης Τριχωνίδας βρίσκεται σε συνεχή αλληλεπίδραση με τα γειτονικά οικοσυστήματα του κάμπου του Αγρινίου, της Μακρυνείας, του Παναιτωλικού, του Αρακύνθου, των βουνών της Ναυπακτίας και της Λυσιμαχίας. Η λίμνη είναι εντεταγμένη στο δίκτυο Natura 2000.

H περιοχή από την οποία συλλέγει τα νερά της έχει έκταση 215 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η κοιλότητα της λίμνης περικλείεται από την ανατολική πλευρά από το όρος του Παναιτωλικού και απέναντι ακριβώς  από τον Αράκυνθο ή Ζυγό .

Παλαιότερα, γύρω από την Τριχωνίδα και τη Λυσιμαχία υπήρχαν πλούσια παραλίμνια δάση, τόσο πυκνά που ήταν δύσκολο να τα διαβεί κανείς. Αποτελούνταν από φράξους, ιτιές, πλατάνια, σκλήθρα, λεύκες, λυγαριές και πρόσφεραν καταφύγιο σε πολλά σπάνια είδη ζώων και πουλιών. H περιοχή ήταν από παλιά τόπος κυνηγιού για τους ντόπιους αλλά και περιηγητές-Έλληνες και ξένοι, είχαν κυνηγήσει εδώ. “Κατά τη διάρκεια της διαδρομής το ρίχναμε στο κυνήγι, καθώς περνούσαμε από πλούσια κυνηγοτόπια”, γράφει ο Τούρκος περιηγητής Eβλία Tζελεμπί, που πέρασε από τις λίμνες τον 19o αιώνα. Στην περιοχή της Λυσιμαχίας υπήρχε το μεγαλύτερο παραλίμνιο δάσος της Ελλάδας, το οποίο εκριζώθηκε και η γη αποδόθηκε στην καλλιέργεια. Το έργο αυτό άρχισε το 1915 και τελείωσε πριν από τη γερμανική κατοχή.

Σήμερα η παραλίμνια βλάστηση της Τριχωνίδας είναι πιο αραιή, αλλά παραμένει πάντα πλούσια σε σχέση με άλλες λίμνες της Ελλάδας. Αποτελείται από πλατάνια, φράξους, ιτιές, λεύκες, καβάκια, σκλήθρα, λυγαριές, κυπαρίσσια, δάφνες, πικροδάφνες. Στις πλαγιές των παραλίμνιων λόφων κυριαρχεί η μεσογειακή μακία, που απαρτίζεται από σχίνα, σπάρτα, κουμαριές, ρείκια, φιλύκια, κουτσουπιές, χαρουπιές, τρικουκιές, παλιούρια, ασφάκες και θυμάρι.

Πριν από εκατομμύρια χρόνια, μεταξύ των Αιτωλικών και Ακαρνανικών βουνών, στην αιτωλική πεδιάδα, σχηματιζόταν μια μεγάλη λίμνη μέσα στην οποία χυνόταν ο ποταμός Αχελώος για να ξαναβγεί νότια, από τα Στενά της Κλεισούρας – τα “Κύκνεια Τέμπη” των αρχαίων -, κι ύστερα να χυθεί με ορμή στον κόλπο του Αιτωλικού.
Στο πέρασμα των αιώνων, έπειτα από καθιζήσεις και γεωλογικές αναταράξεις στην περιοχή μεταξύ του Aρακύνθου και των απέναντι Ακαρνανικών βουνών, ο Αχελώος στράφηκε προς το μέρος της καθίζησης και πήρε την τωρινή του “στράτα”. H μεγάλη αρχαία λίμνη χωρίστηκε στα τρία, στις σημερινές Τριχωνίδα, Λυσιμαχία και Oζερό, και η Κλεισούρα μετατράπηκε σε στεγνή κοίτη, με τους ωραίους, αξιοπερίεργους βράχους και τις απόκρημνες όχθες της.

H Τριχωνίδα πήρε μάλλον το όνομά της από την αρχαία πόλη Tριχώνιο, που βρίσκεται δίπλα της, κοντά στο χωριό της Γαβαλούς. H Λυσιμαχία ονομαζόταν επίσης Yρία ή Kωνώπη. Παλαιότερα, σε περιόδους πλημμυρών οι δύο τους ενώνονταν και φαίνονταν σαν μια λίμνη, που οι κάτοικοι της περιοχής ονόμαζαν Λίμνη του Aπόκουρου.

Παλιά, όταν οι δύο λίμνες ενώνονταν με αβαθείς βάλτους, για να αποφεύγεται ο κύκλος της Λυσιμαχίας από την ξηρά, η επικοινωνία γινόταν με πλοιάρια και γαΐτες. Κατά την παράδοση, ο μουσελίμης του Kάρελι, Aλάημπεης, αποφάσισε, γύρω στα 1773, το χτίσιμο γεφυριών για να συνδέσει τους κάμπους του Παναιτωλίου και των Παπαδάτων. Επέβαλε στους κατοίκους των παραλίμνιων χωριών προσωπική εργασία και εισφορά, διέθεσε και ο ίδιος σημαντικό τμήμα από τους καταβαλλόμενους φόρους κι έτσι χτίστηκαν τα γεφύρια. Τριακόσιες εξήντα καμάρες συνολικού μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων – που συνέδεαν τις δύο λίμνες. Σήμερα, δυστυχώς, τα γεφύρια αυτά έχουν καταστραφεί, μετά τη δημιουργία της εθνικής οδού.

Χλωρίδα

Η χλωρίδα στην περιοχή της λίμνης είναι πολύ σημαντική. Εδώ φύεται το ενδημικό φυτό της Eλλάδας, Centaurea aetolica. Από τον Μάρτη ως το Σεπτέμβρη – Οκτώβρη, στα υγρολίβαδα, στα λιβάδια, στα γύρω δάση, στα φρύγανα, στη μακία, στους ελαιώνες, φυτρώνουν πλήθος σπάνιες ορχιδέες: Ophrys apifera, Ophrys lutea, Ophrys oestrifera, Ophrys speculum, Limodorum abortivum, Anacamptis pyramidalis, Barlia robertiana, Orchis italica, Orchis laxiflora, Orchis mascula, Orchis palustris κ.ά. Kοντά στο νερό φυτρώνουν οι όμορφες κίτρινες ίριδες των βάλτων (Iris pseudacorus), ενώ στα γύρω λιβάδια μπορεί να συναντήσει κανείς ίριδες (Iris cretica, Iris germanica), γλαδιόλες (Gladiolus illyricus) και ανεμώνες με κόκκινα, μωβ ή λευκά χρώματα (Anemone coronaria, Anemone pavonina).

Σε σκιερές τοποθεσίες, συνήθως κάτω από μεγάλα δέντρα ή θάμνους, φυτρώνουν τα όμορφα κυκλάμινα (Cyclamen graecum και Cyclamen persicum). Στα γύρω λιβάδια φυτρώνουν τα Alium, τα Convolvulus, οι καμπανούλες (Campanula sp.), ενώ μέσα στη μακία βλάστηση φυτρώνουν οι αγριοτριανταφυλλιές (Rosa sp.) και οι έρικες (Erica sp.).

Πανίδα

H μεγάλη ποικιλία της βλάστησης και των οικοσυστημάτων δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για πλούσια και μοναδική πανίδα. H λίμνη της Tριχωνίδας είναι από τις πιο σημαντικές της Ελλάδας σε ό,τι αφορά τα ψάρια του γλυκού νερού. H ιχθυοπανίδα της, που περιλαμβάνει 18 είδη, αποτελείται από ενδημικά της Eλλάδας, ενδημικά της Aιτωλοακαρνανίας και ενδημικά της λίμνης. Αντιπροσωπευτικά είδη ψαριών είναι τα εξής: Atherina boyeri (Αθερίνα), Barbus albanicus (Στρωσσίδι), Cobitis trichonica (Τριχονοβελονίτσα), Economidichthys pygmaeus (Λουρογωβίος), Economidichthys trichonis (Νανογοβιός), Rutilus vlikiensis (Δρομίτσα), Scardinius acarnanicus (Τσερούκλα), Silurus aristotelis ( Γλανίδι) και Tropidophoxinellus hellenicus (Γουρνάρα). H περιοχή είναι επίσης από τις πιο πλούσιες της Αιτωλοακαρνανίας σε αμφίβια και ερπετά.  H περιοχή είναι επίσης από τις πιο πλούσιες της Αιτωλοακαρνανίας σε αμφίβια και ερπετά. Εδώ υπάρχουν ο δεντροβάτραχος (Hyla arborea) και άλλα είδη βατράχων, όπως η Rana graeca, η Rana ridibunda, η Rana dalmatina. Ακόμη, υπάρχουν ο φρύνος (Bufo bufo) και ο πρασινόφρυνος (Bufo viridis), ενώ στα γύρω από τη λίμνη βουνά υπάρχει η Bombina variegata.

Από τα ερπετά έχουν βρει ιδανικούς βιοτόπους για διατροφή και αναπαραγωγή οι δύο νεροχελώνες (Emys orbicularis και Mauremis caspica), όπως και τα νερόφιδα (Natrix natrix και Natrix tesselatο). Άλλα ερπετά στην περιοχή είναι οι χερσοχελώνες (Testudo hermanni και Testudo marginata). Άλλα είδη φιδιών, εκτός από τα νερόφιδα, στην περιοχή της λίμνης είναι η οχιά, ο σαπίτης, η σαΐτα, ο τυφλίτης, ο λαφίτης κ.ά. συναντάται επίσης σημαντικός αριθμός από σαύρες, όπως οι Lacerta viridis, Lacerta trilineata, Podarcis taurica, Anguis fragilis, Ablepharus kitaibelii κ.ά.

Σύμφωνα με τον ορνιθολόγο Reiser (1905), στην περιοχή της Τριχωνίδας φώλιαζαν στις αρχές του 20ού αιώνα η καστανόχηνα (Tadorna ferruginea), η βαλτόπαπια (Aythya nyroca) και ο βασιλαετός (Aquila heliaca). Παλιότερα, σε διάφορα παραλίμνια χωριά φώλιαζαν πελαργοί (Ciconia ciconia), που είναι δείκτης της υγείας των υγροτοπικών και αγροτικών οικοσυστημάτων. Σήμερα όμως άρχισαν και πάλι να επιστρέφουν μετά τη μείωση των καλλιεργειών και  των φυτοφαρμάκων.

H περιοχή είναι επίσης πλούσια σε θηλαστικά. Το θηλαστικό που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η βίδρα (Lutra lutra), ένα από τα πιο σπάνια στην Ευρώπη, που απειλείται με εξαφάνιση.

Πηγή: green apple – υδάτινες ανταύγειες και ιχθυοπανίδα Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο – ΦΙΛΟΤΗΣ

(για περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή δείτε επίσης την ενότητα “Λίμνη Τριχωνίδα”)

Κέντρο Περιβάλλοντος Τριχωνίδας (ΚΕ.ΠΕ.ΤΡΙ.)

Το Κέντρο Περιβάλλοντος Τριχωνίδας εδρεύει στη θέση Αμπάρια στις όχθες της Τριχωνίδας, ανάμεσα στα χωριά Παναιτώλιο και Καινούργιο. Δημιουργήθηκε από το πρόγραμμα LIFE-Φύση με χρηματοδότες την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αιτωλοακαρνανίας και το Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών.

Οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν σχετικά με την Τριχωνίδα, τους σημαντικούς οικοτόπους της περιοχής, τις απειλές και τα μέτρα προστασίας τους. Η ενημέρωση γίνεται από εκπαιδευμένο προσωπικό με ξενάγηση στο χώρο του Κέντρου, μέσω προβολής εκπαιδευτικών video και διανομής ενημερωτικών φυλλαδίων.Στο κέντρο λειτουργούν εκθεσιακός χώρος, αίθουσα προβολής διαφανειών και ταινιών. Στον εκθεσιακό χώρο βρίσκονται θεματικοί πίνακες με φωτογραφίες και κείμενα σχετικά με τη λίμνη, τους ασβεστούχους βάλτους  και τη γύρω περιοχή, τις δράσεις των ευρωπαϊκών και εθνικών προγραμμάτων για το περιβάλλον, τις δραστηριότητες  των κατοίκων, ενυδρείο με τα ψάρια της λίμνης καθώς και τη μακέτα της υδρολογικής λεκάνης της λίμνης. Επίσης γίνονται μαθήματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης  σε μαθητές σχολείων που επισκέπτονται το κέντρο. Στεγάζεται επίσης το εκθετήριο των ντόπιων, ποιοτικών παραδοσιακών προϊόντων που παράγει ο Γυναικείος Συνεταιρισμός Παναιτωλίου.

Για περισσότερες πληροφορίες ή για να κανονίσετε κάποια ομαδική επίσκεψη επικοινωνήστε με τον υπεύθυνο του Κέντρου Περιβάλλοντος στο τηλέφωνο 26410-51203 ή στο e-mail kepetri@otenet.gr

Πηγή: www.life-trichonis.gr

(για περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή δείτε επίσης την ενότητα “Λίμνη Τριχωνίδα”)

Λίμνη Λυσιμαχία

Στα δυτικά της Τριχωνίδας και σε απόσταση 2,8 χλμ. βρίσκεται η λίμνη Λυσιμαχία (Αγγελοκάστρου, Κονώπι ή Υδρία). Η λίμνη αυτή συνδέεται με την λίμνη Τριχωνίδα και τον Αχελώο μέσω δύο τεχνητών τάφρων, που είναι γνωστές ως τάφρος Αλαμπέη και τάφρος Διμικός αντίστοιχα. Η λίμνη Λυσιμαχία έχει εμβαδόν 1.300 εκτάρια, περίμετρο 17 χλμ., μέγιστο μήκος 6,25 χλμ., μέγιστο πλάτος 2,85 χλμ. και μέγιστο βάθος 9 μέτρα. Η Λυσιμαχία παρουσιάζει έντονες εποχικές διακυμάνσεις της στάθμης του νερού, που οφείλονται στον υψηλό βαθμό εξάτμισης κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και στην αποστράγγιση προς τον Αχελώο. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα η λίμνη συχνά υπερχειλίζει. Αποτελείται  από φράξους, ιτιές, πλατάνια, σκλήθρα, λεύκες, λυγαριές και πρόσφεραν καταφύγιο σε πολλά σπάνια είδη ζώων και πουλιών.

(για περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή δείτε επίσης την ενότητα “Λίμνη Λυσιμαχία”)

Παναιτωλικό

Το Παναιτωλικό είναι το μεγαλύτερο βουνό του νομού της  Αιτωλοακαρνανίας. Οι κορυφές του ξεκινούν από τη λίμνη Κρεμαστών και φτάνουν μέχρι την Τριχωνίδα. Ένα μεγάλο μέρος του όρους Παναιτωλικού είναι ενταγμένο στη ζώνη προστασίας Natura 2000 ως Τόπος Κοινοτικής Σημασίας με κωδικό καταγραφής (GR2310004). Το όρος Παναιτωλικό, με υψόμετρο 1924 μ., αποτελεί ένα πολυσχιδές ορεινό συγκρότημα με πολλές κορυφές, μεγάλα δάση, πανέμορφους καταρράκτες, πολύβουα ρέματα και γραφικούς οικισμούς.

Ψηλότερη κορυφή του είναι ο Κατελάνος με υψόμετρο 1.924 μ. ενώ άλλες σημαντικές κορυφές είναι η Κυρά-Βγένα, η Κόκα, ο Κούτουπας ή Κούτπας, το Νεραϊδοβούνι, η Τσόκα, η Κρημνίτσα και τα Αραποκέφαλα.

Το όρος Παναιτωλικού είναι μια ορεινή περιοχή πλαισιωμένη από ένα σύμπλεγμα χωριών και οικισμών. Το Παναιτωλικό το προσεγγίζει κανείς τουλάχιστον από τρεις διαφορετικές διαδρομές. Αρχικά από το βόρειο μέρος της λίμνης Τριχωνίδας, ανηφορίζοντας από την Παραβόλα προς τα χωριά  Νερομάνα, Καλλιθέα, Κυρά Βγένα, και Λαμπίρι.  Επίσης από την Παραβόλα προσεγγίζουμε και το καταφύγιο στο Παναιτωλικό στη θέση Διασελάκι στα 1.170 μ  αφού περάσουμε ενδιάμεσα από το χωριό Περιστέρι. Γίνεται αναφορά στο καταφύγιο στις επόμενες παραγράφους (δείτε επίσης την ενότητα “Λίμνη Τριχωνίδα” και “Διαδρομές”).

Έχουμε τη δυνατότητα να προσεγγίσουμε το Παναιτωλικό και από δυτικά όπου κανείς συναντά τα χωριά Σκουτερά, Σιτόμενα, Αγία Βαρβάρα, Καστανούλα, Αγία Παρασκευή και Κερασέα (δείτε επίσης την ενότητα “Παναιτωλικό”).

Τέλος στο βόρειο τμήμα του βουνού συναντάμε τα χωριά Ψηλόβραχος, Αγαλιανός, Χούνη, Άγιος Βλάσιος και Πεντάκορφο. Στην περιοχή  εκτείνεται ένα ελατοδάσος που  θα σας μαγέψει και θα σας ταξιδέψει με τις ομορφιές του (δείτε επίσης τις ενότητες “Διαδρομές” και “Λίμνη Κρεμαστών”).

Από το Παναιτωλικό όρος πηγάζουν δύο ποτάμια, ο ποταμός Ζέρβας ο οποίος είναι παραπόταμος του Αχελώου και πηγάζει κοντά στο χωριό Καστανούλα και ο ποταμός Ερμίτσας που πηγάζει ανατολικά του χωριού Σιτόμενα και καταλήγει στη λίμνη Λυσιμαχία.

Χλωρίδα

Το Παναιτωλικό όρος ορθώνεται ακριβώς πάνω από την Τριχωνίδα και είναι αρκετά δασωμένο με αραιά δάση ελάτων που φθάνουν μέχρι τα 1.400 μ. αφήνοντας στα μεγάλα υψόμετρα μια στενή αλπική ζώνη. Οι απόκρημνες πλαγιές του σκεπάζονται με έλατα ενώ οι πιο χαμηλές είναι πνιγμένες στα κέδρα, τα πουρνάρια και άλλους θάμνους. Το κύριο δασικό είδος είναι η Abies cephalonica, που εξαπλώνεται κυρίως μεταξύ των 700-1.600 μ., ενώ κατά τόπους σε βόρειες εκθέσεις υπάρχει και η Abies borisii-regis. Σε υψόμετρο 600-800 μ. συναντάται η διάπλαση αείφυλλων-πλατύφυλλων, με σημαντική υποβάθμιση εξαιτίας των ανθρώπινων επιδράσεων και κύριους αντιπροσώπους τα Quercus ilex, Quercus coccifera, Juniperus oxycedrus και φρύγανα με διάφορα είδη των γενών Cistus, Rosa, Origanum. Η διάπλαση των φυλλοβόλων, με αντιπροσωπευτικά είδη τα Quercus pubescens, Quercus. frainetto, Quercus ithaburensis ssp. macrolepis, απαντά σε μικρή έκταση με μορφή νησίδων ή μεμονωμένων ατόμων μέσα στη διάπλαση αείφυλλων πλατύφυλλων. Πάνω από τα 1.600 μ. η δασική βλάστηση παύει να υπάρχει. Η ανωδασική βλάστηση συγκροτείται από βραχόφιλες φυτοκοινωνίες και βραχώδη λιβάδια, όπου κατά θέσεις υπάρχουν μικρές συστάδες με Juniperus foetidissima. Άλλα αξιόλογα φυτά είναι το σερβικό Σφενδαμί (Acer opalus hyrcanum)

Πανίδα

Στο δάσος του όρους ζουν πολλά είδη αρπακτικών όπως είναι ο Χρυσαετός (Aquila chrysaetos) και η Ποντικοβαρβακίνα. Στα χαμηλά ο Φιδαετός και ένα πλήθος από Δρυοκολάπτες και άλλα μικρά Στρουθιόμορφα, όπως Κοτσύφια και Τσιροβάκους. Άλλα αξιόλογα θηλαστικά που ζουν εκεί είναι ο λύκος (canis lupus) και ο αγριόγατος του Μωριά (Felis silvestris morea) όπως επίσης και ένα είδος βατράχου με κοινή ονομασία Κιτρινομπομπίνα (Bombina variegata scabra).

(για περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή δείτε επίσης την ενότητα “Παναιτωλικό”)

Τα άγρια άλογα του Πεταλά (Λεπενού)

Στην Λεπενού, μπορεί κάποιος να παρατηρήσει τα άγρια άλογα του Πεταλά -με λίγη τύχη και υπομονή. Τα άλογα αυτά τα άφησαν ελεύθερα 30-40 χρόνια πριν  στην περιοχή των υψωμάτων του Πεταλά και με τα χρόνια επανήλθαν σε άγρια κατάσταση. Η σημερινή αγέλη αποτελείται από άλογα που γεννήθηκαν σε άγριες συνθήκες. Ζουν σε ένα χώρο 300.000 στρεμμάτων που εκτείνεται στα όρια των περιοχών  Στράτου, Αμφιλοχίας και Ινάχου. Η αγέλη αριθμεί περί τα 500 άλογα και είναι από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη.

(για περισσότερες πληροφορίες για την περιοχή δείτε επίσης την ενότητα “Λίμνη Στράτου”)